معادن:
ذخایر و تنوع معدنی: ایران با دارا بودن ۶۸ نوع ماده معدنی، از نظر تنوع در میان ۱۰ کشور برتر جهان قرار دارد. ذخایر اثباتشده شامل ۳ میلیارد تن سنگآهن، ۲۱ میلیون تن مس، ۱۱ میلیون تن روی، ۵ میلیون تن سرب و بیش از ۳۷ میلیارد تن مواد معدنی غیرفلزی (مانند سنگهای ساختمانی) است. همچنین، ایران دومین کشور منطقه از نظر ذخایر بوکسیت (ماده اولیه آلومینیوم) محسوب میشود.
سازمان زمینشناسی ایران برآورد کرده که ارزش کل این ذخایر بیش از ۷۰۰ میلیارد دلار است. ایران بهعنوان یکی از غنیترین کشورهای جهان در حوزه منابع معدنی، با تنوع و حجم بالای ذخایر خود، جایگاه ویژهای در اقتصاد منطقه دارد. بخش معدن، اگرچه تنها حدود 1 درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) را تشکیل میدهد، اما پتانسیل بالایی برای رشد و جذب سرمایهگذاری دارد.
تولید و آمار کلیدی:
در سال ۲۰۲۴، تولید فولاد ایران به بیش از ۳۰ میلیون تن رسید و این کشور را در رتبه دهم جهانی قرار داد. تولید مس کاتد نیز بیش از ۳۰۰ هزار تن بوده، اما تنها ۵۰ درصد ظرفیت نصبشده (۶۰۰ هزار تن) فعال است. استخراج سنگآهن سالانه بیش از ۱۰۰ میلیون تن است، که بخش عمده آن به صنایع داخلی و بخشی به صادرات (عمدتاً چین) اختصاص دارد. صادرات مواد معدنی غیرنفتی در سال ۲۰۲۴ بیش از ۸ میلیارد دلار برآورد شده، با رشدی ۴ درصدی نسبت به سال قبل.
با وجود این ظرفیتها، بخش معدن ایران با موانعی روبهروست. فرسودگی تجهیزات و فناوریهای استخراج، کمبود سرمایهگذاری خارجی و ضعف در زیرساختهای حملونقل، بهرهبرداری کامل را محدود کرده است.
تحریمها نیز دسترسی به ماشینآلات پیشرفته و بازارهای جهانی را دشوار ساختهاند. تنها ۱۵ درصد از پهنههای معدنی ایران اکتشاف شده، که نشاندهنده فرصتهای ناشناخته فراوان است. در چنین شرایطی سرمایهگذاری در اکتشافات جدید، نوسازی تجهیزات و فرآوری مواد معدنی (بهویژه مس، روی و بوکسیت) میتواند سودآوری بالایی داشته باشد.
توسعه زنجیره ارزش، از استخراج تا تولید محصولات نهایی مثل آلومینیوم و فولاد پیشرفته، از اولویتهاست. همکاری با شرکای خارجی، مانند عربستان سعودی، میتواند با تأمین سرمایه و فناوری، این ظرفیتها را بالفعل کند و ایران را به هاب معدنی منطقه تبدیل نماید.
